Zes jaar nadat komeet C/2019 Y4 ATLAS op dramatische wijze uit elkaar viel in het binnenste zonnestelsel, blijven astronomen onderzoeken of er nog substantiële overblijfselen zijn overgebleven. De komeet, ooit voorspeld als een spectaculair gezicht tijdens de pandemie-lockdowns van 2020, fragmenteerde onverwachts, waardoor wetenschappers zich afvroegen of de kern volledig uiteenviel of dat een fragment in een baan om de aarde bleef hangen.
De onverwachte ondergang van de komeet
C/2019 Y4 ATLAS, dat eind 2019 werd ontdekt, zou aanvankelijk binnen een straal van 37 miljoen kilometer van de zon passeren, waardoor het mogelijk met het blote oog zichtbaar zou zijn. In april 2020 viel de komeet echter onverwachts in tientallen stukken uiteen, waardoor de hoop op een spektakel bij heldere hemel de bodem in werd geslagen. Daaropvolgende waarnemingen met telescopen als Hubble en STEREO volgden puinclusters, maar het lot van de kern bleef onduidelijk.
Aanhoudende vragen over de kern
Een recente studie onder leiding van Salvatore A. Cordova Quijano van de Universiteit van Boston suggereert dat een fragment met een diameter tot een halve kilometer mogelijk nog steeds in een baan om de zon draait. Het team heeft in 2020 de hemel gescand met behulp van de Lowell Discovery Telescope en de Zwicky Transient Facility, maar vond geen direct bewijs. Ze erkennen echter dat een kleiner, inactief fragment detectie had kunnen omzeilen.
Het voortbestaan van een dergelijk fragment zou waardevolle inzichten opleveren over hoe kometen uit elkaar vallen onder intense zonnewarmte, en of grotere kometen af en toe kleinere, langlevende overblijfselen achterlaten. Dit roept ook de bredere vraag op hoeveel andere ‘ontwrichte’ kometen in gereduceerde vorm overleefd hebben en hun millennia-lange banen rond de zon hebben voortgezet.
De desintegratie van kometen begrijpen
De studie van C/2019 Y4 biedt aanwijzingen over het gewelddadige proces van komeetdesintegratie nabij de zon. Het uiteenvallen van de komeet ging waarschijnlijk gepaard met een snelle sublimatie van het ijskoude materiaal, waardoor fragmenten snel massa verloren. Het grootste stuk puin, fragment B, was in mei 2020 aanvankelijk 1,2 kilometer breed, maar de omvang ervan bleef in oktober 2020 onzeker, met de mogelijkheid dat het verder gefragmenteerd was tot onder de detecteerbare grenzen.
Toekomstige observaties en geleerde lessen
Astronomen hebben slechts een handvol desintegratiegebeurtenissen van kometen waargenomen, en vervolgwaarnemingen zijn cruciaal om te bevestigen of grote fragmenten overleven. De onderzoekers bevelen aan dat toekomstige studies prioriteit geven aan diepgaand onderzoek twee tot drie maanden nadat een komeet achter de zon passeert, omdat dit de beste gelegenheid zou bieden om eventueel achtergebleven puin te detecteren.
Het geval van C/2019 Y4 benadrukt het belang van voortdurende monitoring van kometen terwijl ze de zon naderen, waardoor wetenschappers de dynamiek van deze ijzige reizigers kunnen begrijpen en de omstandigheden die leiden tot hun spectaculaire, maar vaak onvoorspelbare, uiteenvallen.
Het mysterie van C/2019 Y4 ATLAS herinnert ons eraan dat zelfs in het goed bestudeerde domein van de astronomie sommige hemelse gebeurtenissen onvolledig blijven, wat aanleiding geeft tot verder onderzoek en observatie.
