Het verhaal van de kleine motor die dat zou kunnen – voortdurend ‘Ik denk dat ik het kan’ scandeert – is diep geworteld in onze cultuur. Maar de moderne psychologie suggereert dat de meest effectieve weg naar succes soms niet een kwestie is van vasthoudend doorzettingsvermogen; het gaat erom weten wanneer je moet stoppen.
De culturele voorkeur voor doorzettingsvermogen
In veel industriële samenlevingen, waaronder de Verenigde Staten, wordt het volhouden aan een taak, hoe moeilijk ook, zeer gewaardeerd. Andreea Gavrila, een psychologie-expert aan de Université du Québec à Montréal, legt uit dat “we doorzettingsvermogen en doorzettingsvermogen waarderen”, vaak ten onrechte. Deze mentaliteit strekt zich uit tot ons persoonlijke leven, vooral rond de goede voornemens voor het nieuwe jaar: we hebben de neiging om taken toe te voegen in plaats van kritisch te beoordelen wat ons niet langer dient.
De wetenschap van loslaten
Onderzoekers beginnen het contra-intuïtieve idee te onderzoeken dat het opzettelijk opgeven van doelen gunstig kan zijn. Rachit Dubey, die menselijke motivatie bestudeert aan de UCLA, suggereert dat het einde van het jaar een tijd moet zijn voor herbeoordeling: “Wat heb ik niet meer nodig in mijn leven?” Het blijven nastreven van onpraktische, dure of slecht op elkaar afgestemde doelen kan leiden tot lichamelijke en geestelijke gezondheidsproblemen. Toch draagt stoppen een sociaal stigma met zich mee, waardoor het moeilijker wordt dan simpelweg doorzetten.
Het proces van stoppen gebeurt niet onmiddellijk; het kan maanden of zelfs jaren duren, net zoals het beëindigen van een relatie. Het loslaten van diepgewortelde bezigheden vergt emotioneel werk en kan rommelig zijn.
Waarom we moeite hebben om te stoppen
Doelen geven richting en een gevoel van doel, zoals Nikos Ntoumanis, een motivatiewetenschapper aan de Universiteit van Zuid-Denemarken, opmerkt. Niet alle doelen zijn echter even waardevol. De sunk-cost bias – de neiging om ergens in te blijven investeren, simpelweg omdat je er al moeite in hebt gestoken – speelt een belangrijke rol in de reden waarom mensen blijven vasthouden aan mislukte inspanningen.
Experimenten bevestigen dit: zelfs in scenario’s met lage inzetten, zoals bij een eenvoudig online spel, hebben mensen moeite om ineffectieve strategieën op te geven. Het team van Dubey bij UCLA ontdekte dat spelers veel langer vasthielden aan falende opties dan rationeel noodzakelijk was, wat een weerspiegeling was van gedrag uit het echte leven waarbij de emotionele investering hoger is.
De rol van het brein bij betrokkenheid
Onderzoek suggereert zelfs dat dit gedrag in onze hersenen zit ingebakken. Uit onderzoek bij vogels, knaagdieren en zelfs mensen met hersenbeschadiging blijkt dat ze de neiging hebben om taken vol te houden, zelfs als overstappen betere resultaten zou opleveren. Schade aan de prefrontale cortex – verantwoordelijk voor toekomstige planning – lijkt deze onwil om van koers te veranderen te verminderen.
Stoppen met intentie
De sleutel tot effectief stoppen ligt in waarom je het doet. Motivatie speelt een cruciale rol: doelen die worden opgegeven vanwege interne ontevredenheid zijn gemakkelijker los te laten dan doelen die door externe druk worden gedwongen. Uit een onderzoek uit 2022 onder meer dan 900 deelnemers bleek dat mensen die om hun eigen redenen stopten, zich gemakkelijker terugtrokken dan degenen die onder dwang stopten.
Het stopproces verloopt zelden naadloos. Twijfel, twijfels en aanhoudende gehechtheid komen vaak voor. Maar vasthouden aan ontgroeide doelen kan uw welzijn actief schaden. Soms is de moed om te zeggen ‘Ik denk dat ik het niet kan’ de eerste stap op weg naar het vinden van een nieuw pad dat er echt toe doet.
Uiteindelijk gaat het herkennen van wanneer je moet stoppen niet over falen; het gaat over strategische heroriëntatie en het vrijmaken van ruimte voor zinvollere bezigheden.
