Wetenschappers hebben specifieke hersenactiviteit vastgesteld die verband houdt met ons fundamentele gevoel van lichaamseigendom: het vermogen om ‘jij’ te onderscheiden van alles buiten jou. Het onderzoek, gepubliceerd door teams in Zweden en Frankrijk, onthult dat alfa-hersengolven in de pariëtale cortex de sleutel zijn tot dit proces. Deze ontdekking kan ons begrip van hoe de hersenen de werkelijkheid construeren, hervormen en mogelijk als basis dienen voor behandelingen voor aandoeningen waarbij dit gevoel vervormd is.
De rubberen handillusie onthult de grenzen van de hersenen
Het onderzoek maakte gebruik van de klassieke ‘rubberen handillusie’, een psychologische test waarbij deelnemers worden misleid door te geloven dat een nephand deel uitmaakt van hun eigen lichaam. Door tegelijkertijd een verborgen echte hand en een zichtbare rubberen hand aan te raken, ontdekten onderzoekers dat de hersenen deze twee gemakkelijk samenvoegen wanneer sensorische input wordt gesynchroniseerd.
Bij de experimenten waren 106 deelnemers betrokken die werden gevolgd via elektro-encefalografie (EEG) om de hersenactiviteit tijdens de illusie te volgen. Uit de resultaten bleek consequent dat de snelheid van alfagolven in de pariëtale cortex – het hersengebied dat verantwoordelijk is voor het ruimtelijk bewustzijn en het in kaart brengen van het lichaam – direct correleert met hoe sterk de deelnemers zich identificeerden met de nephand.
Snellere golven, scherpere grenzen
Deelnemers met snellere alfagolffrequenties hadden meer kans om zelfs maar kleine vertragingen te detecteren tussen aanrakingen met hun echte en nephanden, waardoor de illusie terecht werd afgewezen. Omgekeerd werden degenen met langzamere alfagolven gemakkelijker voor de gek gehouden, waarbij ze de rubberen hand als hun eigen hand accepteerden, zelfs als de timing niet klopte.
Om te bevestigen dat deze golven niet slechts een bijproduct van de illusie waren, gebruikten onderzoekers vervolgens transcraniële wisselstroomstimulatie (tACS) om de alfagolven van de deelnemers kunstmatig te versnellen of vertragen. Het manipuleren van deze hersengolven had een directe invloed op hoe gemakkelijk mensen werden misleid door de nephand. Snellere golven vergrootten het gevoel van lichaamseigendom, waardoor ze kritischer werden ten aanzien van discrepanties. Langzamere golven vervaagden de grenzen tussen zichzelf en de ander.
Implicaties die verder gaan dan perceptie
Dit onderzoek heeft diepgaande implicaties voor het begrijpen van neurologische aandoeningen zoals schizofrenie, waarbij het zelfgevoel vaak gefragmenteerd is. Vervormde lichaamskartering kan een sleutelcomponent zijn van deze aandoening, en door de neurale mechanismen die een rol spelen te begrijpen, zouden nieuwe behandelingsmogelijkheden kunnen ontstaan.
Naast klinische toepassingen hebben de bevindingen ook praktische toepassingen. Realistischere protheses en meeslepende virtual reality-ervaringen zouden kunnen worden ontwikkeld door gebruik te maken van deze kennis. Het natuurlijke proces van de hersenen voor het integreren van sensorische input in een samenhangend zelfgevoel wordt nu nauwkeuriger begrepen.
“Onze bevindingen helpen verklaren hoe de hersenen de uitdaging oplossen om signalen van het lichaam te integreren om een samenhangend zelfgevoel te creëren”, legt neurowetenschapper Henrik Ehrsson uit.
Uiteindelijk onderstreept het onderzoek dat de grenzen tussen ‘jij’ en de wereld niet vastliggen, maar eerder actief worden geconstrueerd door je hersenen op basis van hoe snel deze sensorische informatie verwerken.
