Vijf vulkanen op Jupiters maan Io barstten gelijktijdig uit, wat erop wijst dat er zich onder het oppervlak een enorm, onderling verbonden netwerk van magma bevindt. Bij de gecoördineerde uitbarstingen, die eind 2024 door NASA’s Juno-ruimtevaartuig werden waargenomen, komt meer energie vrij dan bij welke eerder gedocumenteerde vulkanische activiteit op de maan dan ook. Deze gebeurtenis daagt bestaande modellen van de interne structuur van Io uit en biedt nieuwe aanwijzingen voor het begrijpen van de extreme geologische activiteit ervan.
Ongekende uitbarstingsschaal
De recente uitbarstingen besloegen een gebied van ongeveer 65.000 vierkante kilometer, waardoor eerdere vulkanische gebeurtenissen op Io in het niet vielen. Onderzoekers omschrijven de schaal als ‘angstaanjagend mooi’, waarbij lava binnen enkele ogenblikken hele valleien vult. Het gelijktijdige karakter van deze uitbarstingen – waarbij meerdere hotspots tegelijk ontbranden – duidt op een diepere, gedeelde bron van magma in plaats van op geïsoleerde gebieden.
Io’s interieur opnieuw bekijken
Jarenlang gingen wetenschappers ervan uit dat Io onder zijn korst een mondiale magma-oceaan bezat. Eerdere studies hebben dit idee echter weerlegd, waardoor de bron van dergelijke massale, gecoördineerde uitbarstingen een mysterie blijft. De laatste waarnemingen suggereren een ander model: een ‘magmaspons’ bestaande uit onderling verbonden poriën gevuld met lava. Deze poriën zouden kunnen fungeren als reservoirs, waardoor magma druk kan opbouwen voordat het tegelijkertijd op meerdere locaties uitbarst.
Implicaties voor de vroege geschiedenis van de aarde
Io’s extreme vulkanisme biedt een kijkje in de vroege stadia van de planetaire evolutie. De omstandigheden op de maan weerspiegelen die op aarde miljarden jaren geleden, toen de vulkanische activiteit veel intenser was. Het bestuderen van de interne dynamiek van Io zou licht kunnen werpen op de processen die de geologische geschiedenis van onze eigen planeet hebben gevormd.
Toekomstig onderzoek en uitdagingen
Het bevestigen van de ‘magmaspons’-hypothese vereist verdere observaties, die mogelijk beperkt zullen zijn naarmate Juno verder van Io verwijderd raakt. De implicaties van deze ontdekking reiken echter verder dan Io zelf. Als we begrijpen hoe magma zich in extreme omgevingen gedraagt, kunnen we onze modellen van het interieur van planeten verfijnen en inzichten bieden in de evolutie van rotsachtige lichamen in het hele zonnestelsel.
De gecoördineerde vulkanische gebeurtenissen op Io laten zien dat zelfs ogenschijnlijk goed bestudeerde planetaire lichamen ons nog steeds kunnen verrassen. Het oplossen van het mysterie van de interne structuur van Io kan een dieper begrip opleveren van hoe planeten, inclusief de onze, zich in de loop van de tijd vormen en evolueren.
