Wetenschappers hebben de ontdekking bevestigd van ‘s werelds oudst bekende rotskunst: een 67.800 jaar oud handstencil gevonden in een grot op het Indonesische eiland Sulawesi. Deze bevinding verschuift niet alleen de tijdlijn van artistieke expressie door moderne mensen, maar biedt ook cruciaal inzicht in vroege menselijke migratieroutes tussen Azië en Australië.
Vroege menselijke aanwezigheid op het eiland Zuidoost-Azië
Het kunstwerk, gelegen in een grottenstelsel in het zuidoosten van Sulawesi, vertegenwoordigt het vroegste definitieve bewijs dat Homo sapiens de eilanden tussen het Aziatische en Australische continentale plat bewoont. Het handstencil, een eenvoudig maar opvallend beeld, wordt omringd door andere, jongere rotskunst, inclusief extra handstencils. Deze ontdekking vult een cruciale leemte in het begrip van hoe de voorouders van inheemse Australiërs zich door de regio verspreidden voordat ze het continent minstens 60.000 jaar geleden bereikten.
Volgens hoofdauteur Adhi Agus Oktaviana behoorden de kunstenaars achter deze schilderijen waarschijnlijk tot een grotere populatie die zich later over de regio zou verspreiden en uiteindelijk Australië zou bevolken. De betekenis ligt in de bevestiging dat deze vroege mensen niet alleen maar aan het overleven waren – ze creëerden actief culturele uitingen.
Betekenis en methode achter de kunst
De exacte betekenis van de handstencils blijft onbekend, maar onderzoekers suggereren dat ze mogelijk hebben gediend als markeringen van groepslidmaatschap. Coauteur Maxime Aubert legt uit dat dergelijke kunst had kunnen functioneren als een manier om te identificeren waar je bij hoort: “Als je iets wist over de grot en de kunst, maakte je deel uit van de groep, een deel van de cultuur.”
Het dateringsproces omvatte het analyseren van calciumcarbonaatafzettingen (“cave popcorn”) die over het kunstwerk groeiden. Door deze minerale formaties te dateren, stelden wetenschappers een minimumleeftijd vast voor de onderliggende afbeeldingen, waarbij sommige monsters ook maximale leeftijdsschattingen gaven door middel van pigmentlagen. Het gedateerde handsjabloon meet 17,5 bij 9,5 cm, met vervaagde maar zichtbare vingers die opzettelijk versmald zijn – een techniek die uniek is voor de Sulawesi-kunst.
Gevolgen voor menselijke migratie
Deze ontdekking is vooral belangrijk omdat ze de theorie ondersteunt dat de vroegmoderne mens Australië via een noordelijke route bereikte. Het voorgestelde pad bestond uit het varen van het huidige Borneo naar Sulawesi en vervolgens verder naar West-Papoea of het Indonesische eiland Misool. De locatie van de kunst langs deze vermoedelijke migratieroute versterkt het idee dat de eerste Australiërs niet alleen in staat waren tot langeafstandsreizen, maar ook rijke culturele tradities met zich meedroegen.
De grot zelf is minstens 35.000 jaar lang continu gebruikt als canvas, waarbij in de buurt een tweedehands stencil is gevonden dat niet eerder dan 32.800 jaar geleden is gemaakt. Dit suggereert dat de site generaties lang een voortdurende culturele betekenis had.
Toekomstige onderzoeksmogelijkheden
Onderzoekers onderzoeken nu de mogelijkheid om DNA uit het kunstwerk te extraheren, omdat de stencils mogelijk met de mond zijn aangebracht. Als dit lukt, zou dit een directe genetische link met de kunstenaars zelf opleveren.
De ontdekking op Sulawesi is een verbluffend bewijs van de creativiteit en het aanpassingsvermogen van de vroegmoderne mens, en versterkte hun aanwezigheid op het eiland Zuidoost-Azië lang vóór hun aankomst in Europa. Het onderstreept dat de eerste mensen die Australië bevolkten niet alleen overlevenden waren, maar kunstenaars, ontdekkingsreizigers en dragers van complexe symbolische tradities.
