Smoła brzozowa znana jest od wieków jako klej używany do produkcji narzędzi, ale nowe badania sugerują, że neandertalczycy mogli jej używać do znacznie ważniejszego celu: leczenia infekcji. Odkrycie to wzmacnia rosnące przekonanie, że ci starożytni ludzie posiadali zaawansowaną wiedzę z zakresu medycyny naturalnej.
Odkrycie: antybakteryjne właściwości dziegciu brzozowego
Badanie prowadzone przez dr Tjarka Siemssena z Uniwersytetu w Kolonii i Uniwersytetu w Oksfordzie pokazuje, że smoła brzozowa powstająca w wyniku spalania kory brzozy skutecznie hamuje rozwój Staphylococcus aureus, niebezpiecznej bakterii wywołującej zakażenia ran. Naukowcy powtórzyli procesy wytwarzania smoły stosowane przez neandertalczyków – destylację w kopalniach gliny i kondensację na kamieniu – aby upewnić się, że eksperymenty odpowiadają warunkom starożytnym.
Wszystkie próbki smoły uzyskane w trakcie badań wykazały działanie przeciwbakteryjne, co potwierdza potencjał substancji do zastosowań medycznych. Jest to zgodne z tradycyjnymi metodami stosowanymi w Europie Północnej i Kanadzie, gdzie w leczeniu ran nadal stosuje się smołę brzozową. Badanie podkreśla podobieństwa między wiedzą przodków a współczesną nauką.
Kontekst archeologiczny: dlaczego jest to ważne
Na stanowiskach neandertalczyków często spotyka się smołę brzozową, często wraz z narzędziami zebranymi przy użyciu tej substancji. Sama obecność smoły sugerowała praktyczne zastosowanie, ale jej właściwości lecznicze stanowią obecnie wiarygodne wyjaśnienie jej powszechnej dostępności.
To odkrycie stanowi coraz więcej dowodów na to, że neandertalczycy byli nie tylko prymitywnymi użytkownikami narzędzi, ale także wykwalifikowanymi uzdrowicielami, którzy aby przetrwać, wykorzystywali zasoby naturalne. Konsekwencje wykraczają poza archeologię. Ponieważ oporność na antybiotyki staje się rosnącym zagrożeniem, badanie starożytnych środków, takich jak smoła brzozowa, może wyznaczyć nowe kierunki współczesnej medycyny.
Metody eksperymentalne: odtwarzanie przeszłości
Zespół badawczy dokładnie odtworzył neandertalskie techniki produkcji smoły, uznając, że metoda produkcji może mieć wpływ na produkt końcowy. Odtwarzając starożytne metody, byli przekonani, że zaobserwowane właściwości antybakteryjne rzeczywiście były dostępne dla neandertalczyków.
„Należy zwrócić uwagę na bałagan przy produkcji smoły brzozowej… każdy etap produkcji sam w sobie jest doświadczeniem zmysłowym” – zauważają naukowcy, podkreślając bezpośredni, praktyczny charakter starożytnych praktyk.
Implikacje dla paleofarmakologii
Badania te stanowią znaczący postęp w paleofarmakologii – badaniu starożytnych praktyk medycznych. Pokazuje, że neandertalczycy i pierwsi ludzie rozumieli właściwości farmakologiczne materiałów naturalnych. Badanie sugeruje również, że neandertalczycy mogli używać smoły brzozowej do innych celów, takich jak odstraszanie owadów, co jeszcze bardziej poszerza naszą wiedzę na temat ich zaradności.
Powrót do antybiotyków wywodzących się ze starożytnych tradycji, takich jak smoła brzozowa, może okazać się kluczowy w obliczu kryzysu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. Łącząc rodzimą farmakologię z archeologią eksperymentalną, możemy uzyskać lepszy wgląd w mądrość medyczną naszych przodków.
Badanie opublikowano w czasopiśmie PLoS ONE (Siemssen i in., 2026).
