Pięć wulkanów na księżycu Jowisza Io wybuchło jednocześnie, wskazując na rozległą, połączoną sieć magmy pod jego powierzchnią. Skoordynowane erupcje zarejestrowane przez należącą do NASA sondę Juno pod koniec 2024 roku wyzwoliły więcej energii niż jakiekolwiek wcześniej udokumentowane zdarzenie wulkaniczne na satelicie. Zjawisko to podważa istniejące modele wnętrza Io i dostarcza nowych wskazówek pozwalających zrozumieć jego ekstremalną aktywność geologiczną.
Bezprecedensowa skala erupcji
Niedawne erupcje objęły obszar około 65 000 kilometrów kwadratowych, przyćmiewając poprzednie wydarzenia wulkaniczne na Io. Naukowcy opisują tę skalę jako „przerażająco piękną”, a lawa wypełnia całe doliny w ciągu kilku minut. Jednoczesny charakter tych erupcji – z jednoczesnym zapaleniem się wielu gorących punktów – wskazuje na głębsze, wspólne źródło magmy, a nie na izolowane kieszenie.
Ponowne przemyślenie wewnętrznego działania Io
Przez wiele lat naukowcy snuli teorię, że pod skorupą Io znajduje się globalny ocean magmy. Jednak wcześniejsze badania obaliły tę tezę, pozostawiając źródło tak masywnych, skoordynowanych erupcji tajemnicą. Ostatnie obserwacje sugerują inny model: „gąbkę magmową” składającą się z połączonych ze sobą porów wypełnionych lawą. Pory te mogą służyć jako zbiorniki, umożliwiając magmie wzrost ciśnienia, zanim wybuchnie w wielu miejscach na raz.
Implikacje dla wczesnej historii Ziemi
Ekstremalny wulkanizm Io zapewnia wgląd we wczesne etapy ewolucji planet. Warunki na Księżycu odzwierciedlają te, które panowały na Ziemi miliardy lat temu, kiedy aktywność wulkaniczna była znacznie bardziej intensywna. Badanie wewnętrznej dynamiki Io może rzucić światło na procesy, które ukształtowały historię geologiczną naszej planety.
Przyszłe badania i wyzwania
Potwierdzenie hipotezy o „gąbce magmowej” wymaga dalszych obserwacji, które mogą być ograniczone w miarę oddalania się Juno od Io. Jednak implikacje tego odkrycia wykraczają poza samo Io. Zrozumienie, jak magma zachowuje się w ekstremalnych warunkach, mogłoby udoskonalić nasze modele planet wewnętrznych, dostarczając informacji o ewolucji ciał skalistych w całym Układzie Słonecznym.
Skoordynowane wydarzenia wulkaniczne na Io pokazują, że nawet pozornie dobrze zbadane ciała planetarne wciąż mogą nas zaskoczyć. Odkrycie tajemnicy wewnętrznej struktury Io może ujawnić głębsze zrozumienie tego, w jaki sposób planety – w tym nasza – powstają i ewoluują w czasie.
