In het noordoosten van Brazilië is een opmerkelijk nieuw veld van natuurlijk glas ontdekt, gevormd door een eeuwenoude meteorietinslag. De vondst, gedetailleerd beschreven in een recent onderzoek, draagt bij aan het beperkte aantal bekende ‘bestrooide velden’ – gebieden waar dergelijk inslagglas, bekend als tektieten, verspreid ligt. Ondanks de uitgebreide verspreiding van deze glazige overblijfselen blijft de daadwerkelijke krater van de 6,3 miljoen jaar oude gebeurtenis ongrijpbaar.
Wat zijn tektieten?
Tektieten worden gevormd wanneer meteorieten, kometen of asteroïden op de aarde botsen, waardoor terrestrische rotsen onmiddellijk smelten. Deze gesmolten druppeltjes worden vervolgens in de atmosfeer geslingerd voordat ze afkoelen en stollen tot glasachtige formaties. De term ‘tektiet’ zelf is afkomstig van de Oudgriekse woorden voor ‘gesmolten’ of ‘gesmolten’, wat hun vurige oorsprong weerspiegelt.
Momenteel worden wereldwijd slechts vijf verschillende bezaaide velden erkend: de Australaziatische regio, Ivoorkust, Tsjechië, Noord-Amerika en nu Brazilië. Deze ontdekking maakt Brazilië slechts de vijfde plaats op aarde waar een dergelijk veld is gedocumenteerd.
De Braziliaanse “Geraisites”
De nieuw geïdentificeerde tektieten, die ‘geraisieten’ worden genoemd naar de Braziliaanse staat Minas Gerais waar ze voor het eerst werden gevonden, bestrijken een bezaaid veld van minstens 90 kilometer lang. Onderzoekers hebben ongeveer 600 exemplaren verzameld, variërend in massa van 1 gram tot 86 gram.
Deze glasachtige fragmenten zien er aanvankelijk zwart en ondoorzichtig uit, maar worden doorschijnend grijsgroen wanneer ze worden blootgesteld aan fel licht. Hun oppervlakken zijn pokdalig met holtes – overblijfselen van gasbellen die vastzaten tijdens hun snelle atmosferische reis. De samenstelling van geraisieten bestaat voornamelijk uit silica (70% -74%), naast aanzienlijke hoeveelheden natrium- en kaliumoxiden, met sporen van chroom en nikkel.
Waarom zijn impactglasvelden zeldzaam?
De schaarste aan tektietvelden is niet te wijten aan zeldzame inslagen, maar eerder aan een combinatie van geologische factoren. Voor de vorming van tektieten zijn specifieke gesteentesamenstellingen nodig – zoals schalie, kwartszandsteen of stollingsgesteente – die aanwezig moeten zijn op de inslaglocatie. Bovendien zijn grotere meteorieten nodig om voldoende warmte te genereren voor het smelten en verspreiden.
De resulterende tektieten zijn verspreid over ‘bezaaide velden’, die exemplaren bevatten van vergelijkbare leeftijd en chemische samenstelling, die zowel op het land als in diepzeesedimenten worden aangetroffen (als microtektieten). Het grootste veld, het Australaziatische, beslaat ongeveer 10% van het aardoppervlak.
De ontbrekende krater
Ondanks de wijdverbreide verspreiding van geraisites moet de inslagkrater zelf nog worden geïdentificeerd. Slechts de helft van de bekende tektietvelden heeft een bevestigde krater. Onderzoekers vermoeden dat de krater mogelijk in het kraton van São Francisco ligt, een oud granieten gebied in het oosten van Zuid-Amerika. Om het te lokaliseren zal waarschijnlijk verder onderzoek nodig zijn, mogelijk inclusief analyse van satellietbeelden om verborgen of geërodeerde kenmerken te detecteren.
De grootte van het veld is onder meer rechtstreeks afhankelijk van de energie van de impact.
– Álvaro Penteado Crósta, geoloog en hoofdauteur van het onderzoek.
De ontdekking van het Braziliaanse tektietveld biedt een unieke kans om een oude meteorietinslag te bestuderen. Hoewel de krater verborgen blijft, bevestigt de aanwezigheid van lechatelieriet – een glasachtig silica dat alleen bij extreme temperaturen wordt gevormd – de gewelddadige oorsprong van de gebeurtenis. Deze bevinding vergroot ons begrip van de geschiedenis van de impact van de aarde en onderstreept de blijvende erfenis van buitenaardse botsingen.
