W północno-wschodniej Brazylii odkryto zdumiewające nowe pole naturalnego szkła, utworzone przez starożytny meteoryt. Odkrycie to, opisane w niedawnym badaniu, stanowi kolejne powiązanie z ograniczoną liczbą znanych „pól rozproszonych” – obszarów, w których rozproszone jest takie szkło uderzeniowe, zwane tektytami. Pomimo powszechnego występowania tych szklistych pozostałości, krater powstały w miejscu zdarzenia sprzed 6,3 miliona lat pozostaje nieuchwytny.
Czym są Tektyty?
Tektyty powstają, gdy meteoryty, komety lub asteroidy zderzają się z Ziemią, powodując natychmiastowe topnienie ziemskich skał. Te stopione kropelki są następnie uwalniane do atmosfery, gdzie ochładzają się i zestalają, tworząc formacje szklane. Sam termin „tektyt” pochodzi od starożytnych greckich słów oznaczających „stopiony” lub „płynny”, co odzwierciedla ich ogniste pochodzenie.
Obecnie rozpoznawanych jest tylko pięć różnych pól rozproszonych: Australazja, Wybrzeże Kości Słoniowej, Republika Czeska, Ameryka Północna i obecnie Brazylia. Odkrycie to sprawia, że Brazylia jest dopiero piątym miejscem na Ziemi, w którym udokumentowano takie pole.
Brazylijskie „Geraisites”
Nowo zidentyfikowane tektyty, zwane „geraizytami” od brazylijskiego stanu Minas Gerais, w którym zostały odkryte po raz pierwszy, rozciągają się na polu rozproszonym o długości co najmniej 90 kilometrów. Naukowcy zebrali około 600 próbek o wadze od 1 do 86 gramów.
Te fragmenty szkła początkowo wydają się czarne i nieprzezroczyste, ale pod wpływem jasnego światła stają się półprzezroczyste, szarozielone. Ich powierzchnie pokryte są wgłębieniami – śladami pęcherzyków gazu uwięzionych podczas ich szybkiej podróży atmosferycznej. W skład geraizytów wchodzi głównie krzemionka (70–74%) wraz ze znacznymi tlenkami sodu i potasu oraz śladowymi ilościami chromu i niklu.
Dlaczego pola ze szkła szokowego są rzadkie?
Niedobór pól tektytowych nie wynika z rzadkich uderzeń, ale raczej z połączenia czynników geologicznych. Tworzenie się tektytów wymaga obecności w miejscu uderzenia określonego składu skał, takich jak łupki, piaskowiec kwarcowy lub skała magmowa. Ponadto potrzebne są większe meteoryty, aby wytworzyć wystarczającą ilość ciepła do stopienia i rozproszenia.
Powstałe tektyty są rozdzielane na „pola rozproszone” zawierające próbki o podobnym wieku i składzie chemicznym, które można znaleźć zarówno na lądzie, jak i w osadach głębinowych (jako mikrotektyty). Największe pole, pole australijskie, zajmuje około 10% powierzchni Ziemi.
Brakujący krater
Pomimo powszechnego występowania Geraisites, sam krater uderzeniowy nie został jeszcze odkryty. Tylko połowa znanych pól tektytowych ma potwierdzony krater. Naukowcy spekulują, że krater może znajdować się w Kratonie São Francisco, starożytnym granitowym regionie we wschodniej części Ameryki Południowej. Jego odkrycie będzie prawdopodobnie wymagać dalszych badań, być może obejmujących analizę zdjęć satelitarnych w celu wykrycia zakopanych lub zerodowanych struktur.
Wielkość pola jest bezpośrednio powiązana między innymi z energią uderzenia.
– Alvaro Penteado Crosta, geolog i główny autor badania.
Odkrycie brazylijskiego pola tektytów daje wyjątkową okazję do zbadania upadku starożytnego meteorytu. Chociaż krater pozostaje ukryty, obecność lechatelierytu – szklistej krzemionki, która tworzy się tylko w ekstremalnych temperaturach – potwierdza wybuchowy charakter zdarzenia. To odkrycie poszerza naszą wiedzę na temat historii uderzeń Ziemi i podkreśla trwałe dziedzictwo uderzeń istot pozaziemskich.
