De geur van een opdrogende bodem in de zomer is onmiskenbaar. Het raakt je voordat je het ziet. Een scherpe, zwavelachtige wolk die opstijgt uit gebarsten modder. Het is niet alleen maar verval. Het is de aarde die haar geheimen uitademt.
Onder die modder ligt een rijk slib. Algen. Dode planten. Vijverschuim. En poep. Veel ervan. Wanneer dit organische materiaal uitdroogt, komen er gassen vrij. Op kleine schaal ruikt het vies. Op grote schaal is het een klimaatcatastrofe.
Meren over de hele wereld verdwijnen. Wetenschappers waarschuwen nu dat deze droogbedden broeikasgassen kunnen uitstoten die concurreren met de verbranding van fossiele brandstoffen. Het Aralmeer, ‘s werelds grootste uitgedroogde waterlichaam, is het voorbeeld van deze ramp. Uit een nieuwe studie, gepubliceerd in Science, blijkt dat de Aral sinds de drooglegging in de jaren zestig 204 megaton CO2 heeft uitgestoten. Dat is 225 miljoen ton kooldioxide.
Maar er schuilt een sprankje hoop in het zoute stof.
De katoenkosten van een verdwijnende zee
Het Aralmeer was niet altijd een woestijn. Ooit het op drie na grootste meer ter wereld, had het veel water. De ineenstorting begon in het Sovjettijdperk. Ingenieurs hebben de twee belangrijkste zijrivieren – de Amu Darya en de Syr Darcy – omgeleid om de katoenvelden van Oezbekistan te irrigeren. Katoen heeft dorst. De zee was dat niet.
In 1990 was het meer aan de horizon verdwenen. In plaats daarvan ligt een piepende, zoute woestijn. Een gigantische wond in de aarde die wegrot in de zon.
Het nieuwe onderzoek kwantificeert de schade. Tussen 196 en 202 bevestigen locatieonderzoeken en kernmonsters dat 204 megaton CO2 in de atmosfeer ontsnapte toen de zee verdampte. Dit is niet alleen een lokale ecologische tragedie. Het is een mondiale fout in de koolstofboekhouding.
Wind, sediment en de vergeten emissies
Het onderzoek bracht een nare wending aan het licht. Bijna 20 procent van de uitstoot van de Aral is niet afkomstig van chemische ontbinding in de modder. Ze komen uit de wind.
Terwijl de bodem van het meer opdroogt, waaien fijne, koolstofrijke sedimenten weg. Deze deeltjes komen in de lucht terecht. Ze dragen hun koolstoflading rechtstreeks de atmosfeer in. Onderzoekers hadden nooit rekening gehouden met dit door de wind veroorzaakte verlies. Het was onzichtbaar. Tot nu toe.
“Als een meer opdroogt, worden we geconfronteerd met een hydrologisch, ecologisch en sociaal-economisch probleem”, zegt ecoloog Núria Catalán van de Spaanse Nationale Onderzoeksraad. “Maar we veranderen ook de koolstofcyclus op manieren die grotendeels afwezig blijven in de klimaatboekhouding.”
Kan overstroming het tij keren?
Het Aralmeer is niet de enige die in verval is. Het Great Salt Lake in de VS. De Saltonzee. Het Iraanse Urmiameer. Het Poopó-meer in Bolivia. Ze krimpen allemaal. Het zijn allemaal potentiële koolstofbommen.
Maar er is enig herstel zichtbaar in het Noord-Aralgebergte. De regering van Kazachstan heeft strengere wetten voor watergebruik ingevoerd. Ze hebben ervoor gezorgd dat de Syr Darya nog steeds naar het noordelijke bekken stroomt. Het is een kleine stap, maar het bewijst dat menselijk ingrijpen de schade kan ongedaan maken.
“Er bevindt zich een verborgen koolstofschat onder de Arayzee”, zegt biochemicus Rafael Marcé. “Als deze sedimenten bloot blijven liggen, blijft er koolstof vrijkomen. Als de zee opnieuw onder water komt te staan… wordt het onderdeel van de klimaatoplossing.”
Het opnieuw onder water zetten van het bassin zou de resterende 165 megaton gevangen koolstof kunnen vasthouden. Het verschuift de zee van een bron van emissies naar een koolstofput. Dat is een enorme waardeverschuiving.
De gletsjers en het geld
Hier wordt het ingewikkeld. Klimaatverandering bedreigt het herstel van het Aral-gebergte. De rivieren Amu en Syr Darya worden gevoed door smeltende gletsjers in de bergen Tian Shan en Pamir. Door de opwarming van de aarde krimpen deze ijsreserves. Water verdampt voordat het ooit het meer bereikt.
Ironisch genoeg zou het opnieuw onder water zetten van opgedroogde binnenzeeën de klimaatverandering kunnen helpen verzachten die het gletsjerverlies veroorzaakt. Het is een feedbacklus die wacht om te worden doorbroken.
De auteurs van het onderzoek suggereren dat we dit moeten bekijken door de lens van koolstoffinanciering. Het beschermen van begraven sedimenten heeft een geldelijke waarde. Als we die waarde kwantificeren, kunnen we financiering aantrekken. De koolstofmarkten zouden kunnen betalen om het Aral-gebergte opnieuw onder water te zetten. Het is een pragmatische benadering van een milieuramp.
De vraag is niet of we het ons kunnen veroorloven het Aral-gebergte te redden. Het gaat erom of we het ons kunnen veroorloven om het de lucht te laten blijven vergiftigen.
De technologie bestaat. De wetenschap is duidelijk. De wind waait en voert de geheimen van het dode meer naar onze longen.
