Wszystko zaczyna się w mózgu. Podwzgórze wysyła sygnały. W odpowiedzi uwalniany jest hormon uwalniający kortykotropinę (CRH). Ta mała cząsteczka dociera do przysadki mózgowej. Przysadka mózgowa, czyli komórki zwane kortykotropami, wytwarza hormon adrenokortykotropowy (ACTH).
To coś więcej niż tylko przełącznik. ACTH jest fragmentem większej cząsteczki zwanej proopiomelanokortyną (POMC). Około 10% przysadki mózgowej składa się z tych kortykotropów. Syntetyzują POMC. Po uwolnieniu granulek wydzielniczych duża cząsteczka ulega rozkładowi. Rozkłada się na kilka aktywnych polipeptydów.
ACTH jest jednym z nich. Jego główna funkcja jest prosta. Działa na korę nadnerczy. W szczególności reguluje zewnętrzne obszary wytwarzające glukokortykoidy. U ssaków oznacza to kortyzol i kortykosteron. Hormon ten stymuluje wzrost komórek nadnerczy. Powoduje również, że wydzielają więcej kortyzolu.
Ale sytuacja staje się bardziej skomplikowana, gdy spojrzysz na resztę POMC. Ponieważ ACTH jest tylko jednym elementem układanki, inne elementy są uwalniane jednocześnie. Może to mieć daleko idące konsekwencje, wykraczające poza reakcję na stres.
ACTH jest częścią większej cząsteczki prohormonu glikoproteinowego zwanej proopiomelanokortyną (POMC). Po uwolnieniu cząsteczka ta rozkłada się na kilka biologicznie aktywnych peptydów.
Więcej niż tylko stres
Być może znasz rolę ACTH w reakcji na stres. Ale dlaczego wpływa to na kolor skóry? Albo na ból? Albo dla pamięci?
Odpowiedź kryje się w jego „braciach i siostrach”. Podział POMC uwalnia więcej niż tylko ACTH. Uwalniają się hormony alfa i beta melanocyty (melanotropina). Poprawiają pigmentację skóry. Dlatego wysokie stężenia ACTH powodują ciemnienie skóry.
Uwalniana jest także beta-lipotropina. Pobudza uwalnianie kwasów tłuszczowych z tkanki tłuszczowej. Obejmuje to mobilizację energii.
Potem jest beta-endorfina. Ten fragment tłumi ból. Jest to naturalny opioid.
Niektórzy badacze uważają, że niskie dawki ACTH mogą poprawić pamięć. Dowody są tutaj mniej jasne. Jednak związek między hormonami stresu a funkcjami poznawczymi jest gorącym tematem. Organizm nie rozdziela wyraźnie tych funkcji. Są ze sobą powiązane.
Gdy system ulegnie awarii
Co się stanie, gdy przysadka mózgowa straci kontrolę?
Kiedy w komórkach adrenokortykotropowych rozwijają się nowotwory lub gdy komórki te stają się hiperplastyczne, wydzielanie ACTH dramatycznie wzrasta. Nadnercza reagują wytwarzając zbyt dużo kortyzolu. Prowadzi to do nadczynności kory nadnerczy. Rezultatem jest zespół objawów znanych jako zespół Cushinga.
Pacjenci przybierają na wadze, wzrasta ciśnienie krwi, a skóra staje się cieńsza. Nadmiar ACTH może również powodować znaczną pigmentację skóry. To ważny sygnał diagnostyczny. Jeśli pacjent ma objawy podobne do choroby Cushinga, ale ma ciemną skórę, lekarze szukają guza wydzielającego ACTH. Różni się to od choroby Cushinga, w której same nadnercza powodują niski poziom ACTH.
Niedobór ACTH jest natomiast niebezpieczny. Może wystąpić jako część niedoczynności przysadki. Jest to nieprawidłowe działanie kilku hormonów przysadki mózgowej. Albo mogłoby się to zdarzyć
